Aanmelding en context
Mark (42) meldt zich aan voor psychotherapie na een verkeersongeval waarbij hij met hoge snelheid tegen een andere auto botste. Er waren geen dodelijke slachtoffers, maar de schrik en de juridische nasleep hebben grote impact op hem. Mark ervaart schaamte, slaapproblemen en
herhaalde herbelevingen. In de intake beschrijft hij het incident feitelijk: “ ik reed te hard, verloor de controle en toen was er de klap.” Zijn taalgebruik is in eerste instantie technisch en afstandelijk.
Van beschrijving naar ervaring
Je kunt ook als therapeut vragen niet alleen naar wat er gebeurde, maar naar hoe Mark reed. Na enige aarzeling zegt hij: “Ik voelde me als een poema op jacht, die zich sierlijk door de ruimte beweegt.” Met deze metafoor verschuift het gesprek van feitelijke beschrijving naar beleefde
ervaring. Het werkwoord rijden krijgt een kwalitatieve lading: snelheid wordt kracht, controle en vitaliteit.
Fenomenologisch gezien, (hoe iets ervaren wordt en welke betekenis eraan gegeven wordt) wordt hier een belichaamde ervaring zichtbaar. Mark beschrijft een gevoel van focus, souplesse en macht. Zijn lichaam was gespannen en alert, zijn aandacht vernauwd. De therapeut nodigt hem uit om dit moment niet te analyseren, maar te beschrijven zoals het werd ervaren. Hierdoor ontstaat ruimte voor affect: een euforisch gevoel, maar ook een onderliggende onrust.
Symboliek en meervoudige betekenis
In latere sessies onderzoekt de therapeut samen met Mark het symbool van de poema. Wat betekent deze voor hem? Mark associeert de poema met onafhankelijkheid en overleven. Hij vertelt dat hij zich in zijn werk vaak opgejaagd voelt en voortdurend het gevoel heeft zich te
moeten bewijzen. Het harde rijden krijgt zo een bredere betekenis: het is niet alleen risicogedrag, maar ook een manier om spanning te reguleren en zichzelf te voelen.
Tegelijkertijd komt een andere interpretatie naar voren. Mark geeft toe dat hij op het moment van het rijden ook angst voelde: “Alsof ik niet meer kon stoppen.” Hetzelfde gedrag blijkt dus zowel gedreven door euforie als door angst. Deze meerduidigheid wordt niet opgelost, maar
onderzocht. De therapeut benadrukt dat betekenis contextueel en relationeel is, en niet herleid kan worden tot één verklaring.
Morele ervaring en verantwoordelijkheid
Wanneer Mark spreekt over de andere bestuurder, verandert zijn toon. Hij wordt stiller en zegt: “Ik had iemand kunnen doden.” Hier ontstaat een morele ervaring. Mark wordt zich bewust van zijn handelen en van zijn verhouding tot de ander. In deze fase verschuift de therapie van zelfbeleving naar verantwoordelijkheid.
In aansluiting bij het denken van de filosoof Emmanuel Levinas wordt deze ervaring niet benaderd als schuldinductie, maar als een moment van ethische aanspreekbaarheid. De therapeut blijft nabij, benoemt de ernst zonder te veroordelen en helpt Mark het besef te verdragen. Betekenis ontstaat hier in de relationele ruimte tussen cliënt en therapeut.
Integratie en verandering
In de verdere therapie leert Mark de signalen van versnelling in zijn lichaam eerder herkennen. Het werkwoord rijden krijgt nieuwe varianten: vertragen, afstemmen, stoppen. Deze woorden worden niet alleen cognitief besproken, maar lichamelijk geoefend, bijvoorbeeld door
ademhaling en tempo in sessies te vertragen.
Mark ontwikkelt een nieuw verhaal over zichzelf, waarin kracht niet langer samenvalt met snelheid, maar met begrenzing en zorg. Het symbool van de poema verdwijnt niet, maar verandert van betekenis: van jagen naar waarnemen.
Reflectie
Deze casus laat zien hoe werkwoorden en symbolen in psychotherapie kunnen functioneren als toegangspoorten tot ervaring, betekenis en ethische bewustwording. Door niet te blijven steken in feitelijke beschrijving, maar de kwaliteit van handelen te onderzoeken, ontstaat ruimte voor verdieping en verandering. Betekenis blijkt geen vaststaand gegeven, maar een relationeel proces dat zich ontvouwt in taal, lichaam en ontmoeting.
Uitnodiging
Zelf werk ik als volgt. Er is een krachtenveld waarin Mark zich bevindt. Namelijk de werkwoorden: rijden, verliezen en zijn. Dit krachtenveld laat ik in matjes op de grond neerleggen ten opzichte van een matje voor zelf. Vervolgens vraag ik miniaturen te kiezen voor zelf en de werkwoorden en die op het betreffende matje te leggen. Voor rijden kiest Mark een poema die sierlijk door de ruimte beweegt op jacht..
Hoewel hiermee zeker niet alles is gezegd, heeft het toevoegen van symbolen aan de matjes op de grond, mijn werk vernieuwd. (zie blog hoe breng je beweging in therapie) Therapieën lopen sindsdien veel beter.
Graag zou ik collega’s ontmoeten die het leuk vinden om te reflecteren op deze werkwijze, waarin context, handelen en symbolische betekenis en ontmoeting of ethische betekenis centraal staan.
Mail me als je belangstelling hebt dan organiseer ik een bijeenkomst met belangstellenden.
Carolien Entrop - Rooseveltlaan 205 -1079ARAmsterdam - e:carolien.entrop@kpnmail.nl
w. trauma-therapie-amsterdam.nl - m. 0629002671